Osmanlı Donanması’nın en hazin denizcilik hikâyelerinden biri olan Ertuğrul Fırkateyni faciasının üzerinden 136 yıl geçti. Sultan Abdülaziz döneminde inşa edilen gemi, yıllar sonra Sultan II. Abdülhamid döneminde Osmanlı-Japon ilişkilerini geliştirmek amacıyla Japonya’ya gönderildi. Ancak yaklaşık bir yıl süren yolculuğun ardından dönüşe geçen Ertuğrul, 16 Eylül 1890’da Japonya açıklarında tayfuna yakalandı ve kayalıklara çarparak battı.
Hikâye Sultan Abdülaziz döneminde başladı
Ertuğrul Fırkateyni’nin hikâyesi, Osmanlı tahtında Sultan Abdülaziz’in bulunduğu dönemde başladı.
Osmanlı Donanması için inşa edilen ahşap gövdeli Ertuğrul, İstanbul’daki Taşkızak Tersanesi’nde yapıldı ve 1863 yılında denize indirildi. Buhar makinesiyle birlikte yelken donanımına da sahip olan gemi, döneminin Osmanlı deniz gücünün önemli unsurlarından biriydi.
Ertuğrul adını, Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi’nin babası Ertuğrul Gazi’den alıyordu.
Geminin denize indirilmesinden sonra Osmanlı Donanması bünyesinde görev yapan Ertuğrul, ilerleyen yıllarda Girit’teki harekât gibi çeşitli görevlerde kullanıldı. Ancak geminin kaderini değiştirecek asıl görev, inşasından yaklaşık 26 yıl sonra geldi.
Osmanlı ile Japonya arasında diplomatik temas
Sultan II. Abdülhamid döneminde, Osmanlı Devleti ile Japonya arasındaki ilişkileri geliştirmek amacıyla Japonya’ya bir savaş gemisi gönderilmesine karar verildi. Bu görev için Ertuğrul Fırkateyni seçildi.
14 Temmuz 1889’da İstanbul’dan yola çıkan Ertuğrul’un komutanlığını Mirliva Osman Paşa üstlendi. Yaklaşık 11 ay süren zorlu yolculuğun ardından gemi 1890 yılında Japonya’ya ulaştı. Osmanlı heyeti burada Japon İmparatoru Meiji tarafından kabul edildi ve Sultan II. Abdülhamid’in gönderdiği nişan ile mesaj takdim edildi.
Ertuğrul için son yolculuk
Gemi, Eylül 1890’da Yokohama’dan İstanbul’a dönmek üzere hareket etti. Yolculuğun başlamasından kısa süre sonra hava koşulları kötüleşti. Japonya’nın Wakayama bölgesindeki Kushimoto açıklarına gelen Ertuğrul, güçlü rüzgâr ve büyük dalgaların etkisiyle zor durumda kaldı.
16 Eylül 1890 gecesi Japonya’nın Wakayama bölgesindeki Kushimoto açıklarında şiddetli bir tayfuna yakalanan gemi, kayalıklara sürüklenerek parçalandı ve battı. Gemide bulunan yaklaşık 600 kişiden yalnızca 69 kişi kurtarılabildi.
Osman Paşa’nın da aralarında bulunduğu yüzlerce Osmanlı denizcisi hayatını kaybetti. Kaynaklarda can kaybına ilişkin rakamlar farklılık gösterse de kaza, 500’den fazla denizcinin hayatını kaybettiği büyük bir deniz kazası olarak kayıtlara geçti.
Kazanın ardından bölgedeki Japon halkı yaralı Osmanlı denizcilerinin yardımına koştu. Kurtarılan denizciler daha sonra Japon donanmasının gemileriyle İstanbul’a gönderildi.
Ertuğrul faciasında gösterilen dayanışma, iki ülke arasındaki ilişkilerin hafızasında kalıcı bir yer edindi. Kushimoto’da bugün Ertuğrul şehitleri anısına bir anıt ve müze bulunuyor. Japonya da facianın ardından gelişen ilişkileri Türkiye-Japonya dostluğunun önemli kilometre taşlarından biri olarak kabul ediyor.